اعجاز علمی(۱)

منظور از اعجاز علمی، اشارات علمی ای است که از برخی آیات قرآن نمودار شده و بیان آن هدف اصلی نبوده است؛ زیرا قرآن، کتاب هدایت است و هدف اصلی آن جهت بخشیدن به زندگی انسان و آموختن راه سعادت به اوست نه بیان مسائل علمی؛ از این رو اگر در قرآن به برخی اشارات علمی بر می خوریم، بدان سبب است که این سخن از منبع سرشار علم و حکمت الهی نشات گرفته است.

سدیو؛ مستشرق فرانسوی در این مورد می گوید:

قرآن چیزی را از آداب و حکم فروگذار ننموده و آداب قرآن مبنی بر حکمت، و اساس آن بر عدل و احسان قرار گرفته و غرض آن پیمودن راه حق و منع از رفتار باطل و دفع گمراهی و ضلالت و بیرون شدن از تاریکی رذالت و پستی به جانب انوار فضایل و کمال می باشد. (۲)

البته نبایست اعجاز علمی قرآن را به این دلیل که قرآن کتاب هدایت است نه کتاب علمی، رها کرده و از تحقیق و تفحص در مورد آن غفلت بورزیم، چرا که مسائل علمی بیان شده در قرآن خود دلیل بر حقانیت و منشا غیر بشری داشتن آن دارد، و از همین راه می توان حقانیت اسلام را به دیگر ادیان ثابت و تهمت های ناحق آن ها در مورد عقب ماندگی اسلام را به خودشان برگردانیم.

ژول لابوم؛ خاورشناس و نویسنده فرانسوی و نگارنده فهرست بسیار مفید برای قرآن-در مقدمه فهرست قرآن- می گوید:

بایستی که اهل دنیا بر حسب اختلاف جنس و زبان به دیده انصاف نظری به گذشته دنیا کرده، معارف و علوم پیش از اسلام را مطالعه کنند . معترف شوند که آیات دانش و علم برای مردم دنیا به واسطه مسلمین آورده شده و مسلمانان این علوم و دانش را از قرآنی که مانند دریای دانش بود گرفته و از آن نهر ها جدا نمودند. (۳)

در همین مورد، دکتر گرینه؛ عضو اسبق مجلس نمایندگان فرانسه، می گوید:

تمام آیات قرآنی مربوط به علوم طبیعی و بهداشتی و پزشکی را که من خودم از کودکی با آنها سر و کار داشتم، خواندم و مورد تتبع و بررسی قرار دادم و در پایان دیدم که تمام آن آیات با معارف جدید ما هماهنگی دارد و لذا مسلمان شدم.(۴)

مصادیق اعجاز علمی قرآن درباره طبیعت

برای ورود به بحث جا دارد تا ابتدا از باب مقدمه دو حدیث را بیان کنیم.

مردی از امام صادق(ع) پرسید: چرا همواره قرآن تر و تازه است و خواندن و مطالعه آن نه تنها از طراوت آن نمی کاهد بلکه بر تازگی های آن می افزاید؟

امام(ع) فرمود: نکته آن این است که خداوند قرآن را برای عصر محدود و اشخاص معینی نفرستاده است از این جهت آن در هر عصری و نزد هر گروهی تازه است و طراوت آن تا روز قیامت باقی است.(۵)

حضرت علی(ع) هم فرمودند: قرآن مشعل فروزانی است که فروغ و تابش آن به خاموشی نمی گراید و دریای عمیقی است که فکر بشر به ژرفای آن نمی رسد.(۶)

1- تنگی نفس و صعود به فضا

وَ مَن يُرِدْ أَن يُضِلَّهُ يجَْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فىِ السَّمَاءِ(۷)

و هر كس را كه خواهد گمراه كند قلبش را چنان فرو مىبندد كه گويى مىخواهد كه به آسمان فرا رود.

امروزه ثابت شده که هوای اطراف زمین در نقاط مجاور این کره کاملا فشرده شده و برای تنفس انسان آماده است ولی هرچه به سمت بالا حرکت کنیم هوا رقیق تر می شود و میزان اکسیژن کمتر می گردد تا جایی که به مرحله ای خواهیم رسید که دچار تنگی نفس و احساس فشار شدید در سینه خواهیم شد.

2- آغاز خلقت از نظر قرآن

ثمَُّ اسْتَوَى إِلىَ السَّمَاءِ وَ هِىَ دُخَانٌ(۸)

سپس به آفرينش آسمان پرداخت، در حالى كه بصورت دود بود.

أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا(۹)

آسمانها و زمين به هم پيوسته بودند، و ما آنها را از يكديگر باز كرديم.

برای اولین بار لاپاس؛ ریاضی دان و منجم فرانسوی، حدود دو قرن پیش نظریه داد مبنی بر اینکه در ابتدای خلقت کرات آسمانی به صورت توده گاز به هم متصل بوده و بعد ها به مرور زمان بر اثر فشردگی و تراکم شدید گاز ها تبدیل به جسم شدند. و امروزه با دستاورد های جدید علمی صحت این فرضیه ثابت شده است.

3- قرآن و گسترش جهان

وَ السَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْيْدٍ وَ إِنَّا لَمُوسِعُون(۱۰)

و ما آسمان را با قدرت بنا كرديم، و همواره آن را وسعت مىبخشيم!

برای اولین بار تئوری گسترش جهان توسط ژرژلومتر ریاضی دان بلژیکی ارائه گردید و زمانی مورد پذیرش محافل علمی جهان قرار گرفت که تلسکوپ پالومار راه اندازی شد. این تلسکوپ نشان داد که جهان هستی از زمان انفجار بزرگ تا کنون دائما در حال گسترش است.

بد از او دکتر ادوین.پ.هوبل اظهار داشت که تمامی کهکشان های هستی و اجرام کوچک و بزرگ آسمانی با سرعت زیادی از یکدیگر دور می شوند. این سرعت 60 هزار تا 150 هزار کیلومتر در ثانیه به سوی وگا که در وسط دنباله دب اصغر قرار دارد در حرکت است چنانچه خداوند می فرماید:

اللَّهُ الَّذِى رَفَعَ السَّمَاوَاتِ بِغَيرِْ عَمَدٍ تَرَوْنهََا ثمَُّ اسْتَوَى عَلىَ الْعَرْشِ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كلٌُّ يجَْرِى لِأَجَلٍ مُّسَمًّى(۱۱)

خدا همان كسى است كه آسمانها را، بدون ستونهايى كه براى شما ديدنى باشد، برافراشت، سپس بر عرش استيلا يافت (و زمام تدبير جهان را در كف قدرت گرفت) و خورشيد و ماه را مسخّر ساخت، كه هر كدام تا زمان معينى حركت دارند!

4- قرآن و حرکت زمین

هُوَ الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُواْ فىِ مَنَاكِبهَِا(۱۲)

او كسى است كه زمين را براى شما رام كرد، بر شانههاى آن راه برويد.

این آیه اشاره به حرکت انتقالی زمین دارد چرا که زمین را به مرکب متحرکی تشبیه کرده است که در عین حرکت سریع سرنشینان خود را ناراحت نمی کند.

واژه (ذلول) جامع ترین تعبیری است که درباره حرکت زمین شده است چراکه زمین حرکات متعدد و بسیار سریعی دارد. ولی آنچنان آرام به نظر می رسد که گویی مطلقا ساکن است.

الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا(۱۳)

همان كسى كه زمين را برايتان گهوارهاى (محل آسایش) ساخت.

در این آیه خداوند زمین را مانند گهواره توصیف می کند و از ویژگی های گهواره هم این است که در عین حرکت و تلاطم سبب استراحت و آسایش کودک می شود.

در جای دیگر خداوند می فرماید:

وَ أَلْقَى فىِ الْأَرْضِ رَوَاسىَِ أَن تَمِيدَ بِكُمْ(۱۴)

و نيز كوههاى بزرگ را در زمين نهاد تا زمين شما را به لرزه و اضطراب نيفكند.

أَ لَمْ نجَْعَلِ الْأَرْضَ مِهَادًا، وَ الجِْبَالَ أَوْتَادًا(۱۵)

آيا زمين را محل آرامش (شما) قرار نداديم؟! و كوهها را ميخهاى زمين؟!

چیزی را با میخ می کوبند که ترس از متلاشی شدنش داشته باشند، چنانچه خداوند در آیه 15 سوره نحل به این مطلب اشاره فرمود.

لذا این مساله زمانی برای زمین معنی دارد که زمین دارای حرکت دورانی به دور خود باشد آنگاه برای ثبوت قطعات زمین در برابر نیروی گریز از مرکز کوه ها که ریشه آنها تا اعماق زمین گسترده شده است نقش خود را نمایان می کنند.

حضرت علی (ع) در این مورد می فرمایند:

خداوند حرکات گوناگون زمین را به وسیله کوه های میخکوب شده با صخره هایش تعدیل فرموده است.(۱۶)

5- قرآن و جاذبه عمومی

اللَّهُ الَّذِى رَفَعَ السَّمَاوَاتِ بِغَيرِْ عَمَدٍ تَرَوْنهََا(۱۷)

اللَّه، همان خداوندى است كه آسمانها را بىهيچ ستونى كه آن را ببينيد برافراشت.

نیوتن در باره قانون جاذبه عمومی می گوید: تنها قوه جاذبه برای تعلیل و تفسیر نظام شگفت عالم ستارگان کافی نیست بلکه باید یک منبع علم و قدرتی جرم، فاصله و سرعت حرکت همه آنها را سنجیده و هریک را در مدار معینی قرار داده باشد و او خداست.(۱۸)

6- قرآن و حرکت ماه

وَ الْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتىَ عَادَ كاَلْعُرْجُونِ الْقَدِيم(۱۹)

و براى ماه منزلگاههايى قرار داديم، (و هنگامى كه اين منازل را طى كرد) سرانجام بصورت «شاخه كهنه قوسى شكل و زرد رنگ خرما» در مىآيد.

ستاره شناسان پس از رصد های دقیق ماه دریافته اند که حرکت انتقالی ماه به صورت شلچمی و پیچ در پیچ است. بنابراین اگر بخواهند مکان قرار گرفتن ماه و مسیر ورود و خروج آن را از قرارگاه های خود در یک زمان معین از شب های مختلف رسم کنند شکلی عینا شبیه خوشه خرما را پیش خود خواهند دید .

7- قرآن و حرکت همه موجودات

وَ تَرَى الجِْبَالَ تحَْسَبهَُا جَامِدَةً وَ هِىَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَاب(۲۰)

كوهها را مىبينى، و آنها را ساكن و جامد مىپندارى، در حالى كه مانند ابر در حركتند.

وَ هُوَ الَّذِى خَلَقَ الَّيْلَ وَ النهََّارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كلٌُّ فىِ فَلَكٍ يَسْبَحُون(۲۱)

او كسى است كه شب و روز و خورشيد و ماه را آفريد هر يك در مدارى در حركتند!

کلیه عالم از ذرات اتم تشکیل شده اند و در درون اتم ها الکترون ها با سرعت فوق العاده زیادی دور هسته مرکزی اتم در حال حرکت می باشند. بنا براین جهان چیزی جز حرکت نیست.

برخی از مفسران حرکت کوه ها را در این آیه ناظر بر حرکت جوهری می دانند. دکتر سفری فرانسوی در کتاب تاریخ زمان می گوید: از مطالعاتی که ما انجام داده ایم این نتیجه حاصل شده است که هیچ موجود ساکنی در عالم وجود ندارد.

8- قرآن و پیدایش حیات

وَ اللَّهُ خَلَقَ كلَُّ دَابَّةٍ مِّن مَّاءٍ فَمِنهُْم مَّن يَمْشىِ عَلىَ بَطْنِهِ وَ مِنهُْم مَّن يَمْشىِ عَلىَ رِجْلَينِْ وَ مِنهُْم مَّن يَمْشىِ عَلىَ أَرْبَع(۲۲)

و خداوند هر جنبندهاى را از آبى آفريد گروهى از آنها بر شكم خود راه مىروند، و گروهى بر دو پاى خود، و گروهى بر چهار پا راه مىروند.

ژرژ واینایس بیشوف در کتاب خورشید، زمین و انسان می نویسد: آنچه می توان با قاطعیت نسبی گفت این است که حیات در محیط گرم آب آغاز شد.(۲۳)

همچنین یک دانشمند زیست شناس که بعد از شنیدن آیه 30 سوره الانبیا(وَ جَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كلَُّ شىَْءٍ حَى) مسلمان شد، علت مسلمان شدن خود را چنین بازگو کرد : چگونه مطلبی را که ما بعد از سالها تحقیق به آن دست یافتیم قرآن در 1400 سال پیش در یک جمله کوتاه بیان داشته است.(۲۴)

منابع:

۱- سعید حمیدی کلیجی، قرآن و طبیعت

۲- اعترافات، خدمات اسلام به اروپا، ج1، ص81

۳- ژول لابوم، فهرست قرآن، مقدمه کتاب

۴- آیت الله سید محمد شیرازی، اسلام چیست؟ و مسلمان کیست؟

۵- تفسیر برهان، ج1 ، ص81

۶- نهج البلاغه، خطبه193

۷- الانعام، 125

۸- فصلت، 11

۹- الانبیاء، 30

۱۰- الذاریات، 47

۱۱- الرعد، 2

۱۲- الملک، 15

۱۳- طه، 53

۱۴- نحل، 15

۱۵- النبا، 6-7

۱۶- نهج البلاغه فیض الاسلام، ص249

۱۷- الرعد، 2

۱۸- آیت الله حسین نوری، انسان و جهان، ص57

۱۹- یس، 39

۲۰- النمل، 88

۲۱- الانبیا، 33

۲۲- النور، 45

۲۳- احمد امین، راه تکامل، ج2، ص32

۲۴- م.حقیقی، فروغ دانش جدید در قرآن و حدیث، ج1، ص104