بسم الله الرحمن الرحیم

حضرت علی (ع) :
ای جماعت مردم ! همانا زن دارای نقصان ایمان ، نقصان بهره ها و نقصان عقل می باشد نقصان ایمان به علت برکناری از نماز و روزه در ایام حیض است ، تفاوت عقلشان به علت برابر بودن شهادت دو زن با یک مرد است ، و علت تفاوت در بهره ها به علت نصف بودن ارث آن ها از ارث مردان است .
پس ، از زنان بد بپرهیزید و مراقب نیکانشان باشید ، درخواسته های نیکو ، همواره فرمانبردارشان نباشید تا در انجام منکرات طمع ورزند .
(نهج البلاغه خطبه 80)
بررسی حدیث :

الف ) حضرت علی این خطبه را بعد از جنگ جمل که عایشه آن را به راه انداخت خواند و موقعیت و منزلت عایشه به سبب آن که همسر پیامبر بود در نزد عموم مردم بسیار بزرگ شمرده می شد . و این منزلت سرچشمه تاثیر بر عامه مردم بود .

ب ) نقص ایمان :
عارف کامل ، علامه تهرانی می نویسد :
زن باید همانند مرد پیوسته راه تقرب را بپیماید و آن وقتی است که دوش با دوش مرد نماز بخواند و روزه بگیرد و طواف کند . و این فقط در وقتی است که حامله باشد و یا طفل خود را شیر بدهد . این زن قرین رحمت خداست که حائض نیست و اجازه رکوع و سجود و قیام و طهارت به وی داده شده است ... بنابراین اصل در زنان عبادت است یعنی اصل رد زنان حمل و رضاع است . حیض خلاف اصل است ؛ یعنی عدم حمل و عدم رضاع خلاف است ... .
این حقیر روزی با یکی از پزشکان ... گفتم : ... قدری تامل کرد و گفت : ... طبق آخرین مدارک و آمار اخیر ، دخترانی که قبل از هجده سالگی بچه بزایند سرطان پستان نمی گیرند ، و هرچه دیرتر بچه بزایند درصد خطر تهدید سرطان پستان در آنان زیاد می شود ، تا چون از بچه زاییدنشان سی سال بگذرد خطر سرطان پستان به نحو مضاعف بالا می رود .
(نور ملکوت قرآن ، ج 1 ، ص 178 و 179)
ج ) نقص ارث :
1 : عمده مخارج زندگی مشترک بر عهده مرد است ؛ از قبیل نفقه ، مهریه ، دیه خطایی بر عهده اقوام مرد قاتل یا قاتله است و بر عهده زنان نیست .
2 : زن همانند مرد همراه با تمام طبقات ارث ، حضور حقوقی دارد و در تمامی مراتب طبقه بندی شده سهم خود را اخذ می کند .
3 : این طور نیست که سهم زن از ارث همواره کمتر از مرد باشد بلکه گاهی مساوی ، بیشتر و یا کمتر می باشد .
مواردی که زن همتای مرد ارث می برد :
میت فرزند وپدر و مادر داشته باشد که در این صورت سهم هرکدام از پدر و مادر 1/6 است .
برادر و خواهر مادری میت یکسان ارث می برند .
موردی که زن کمتر از مرد ارث می برد :
دختر میت کمتر از پسر میت ارث می برد .
موردی که سهم زن بیش از مرد است :
موردی که میت غیر از پدر و دختر وارث دیگری نداشته باشد که در این صورت پدر 1/6 و بقه برای دختر است .
د ) نقص عقل :
1 : عقلی که در زن ومرد متفاوت است عقل اجتماعی است ؛ یعنی در نحوه مدیریت ، مسائل سیاسی و ... . عقلی که باعث تقرب به خداست این عقل نیست بلکه همان است که حضرت رسول اکرم (ص) فرمودند :
عقل چیزی است که انسان به وسیله آن نیرو و غرائز و امیال خود را عقال کرده و می بندد .
مکن است زنی در امور سیاسی پایین تر باشد ولی در عقلی که باعث تقرب است بالا تر باشد . پس اگر تفاوتی باشد در اموری است که سود و زیانی برای تکامل ندارد .
2 : روایت در صدد تعریف جایگاه واقعی و تکوینی زن است . یعنی زن در امور سیاسی و نظامی و قضاوت و امثالهم نیاز به تعقل ندارد و در نتیجه نقص برای او نیست چرا که این کارها از دوش او برداشته شده ولی در امور مربوط به خود عقلش در تکامل کامل است .
3 : این روایت به قرینه ذیل آن که شهادت و گواهی دو زن را برابر یک مرد می داند اشاره به این نکته دارد که زن به جهت غلبه عاطفه و احساساتی که دارد ممکن است نتواند درست مطلب را تشخیص دهد لذا شاهد دیگری لازم است .
4 : این کلام بعد از جنگ جمل صادر شده در نتیجه حضرت زن های خاصی را در نظر داشته چرا که در بین زن ها حضرت خدیجه (س) و حضرت زهرا (س) و حضرت زینب (س) که در زمانی هرچند کوتاه در حکم جانشین امام سجاد قرار گرفت و حضرت معصومه (س) و حضرت مریم (س) که هیچ مردی به پای آن ها نمی رسد قرار دارند .
5 : عقل بر دو قسم است :
عقلی که در روایات تعریف شده به آنچه که خدا به آن عبادت می شود و بهشت با آن کسب می شود ، که زن و مرد با هم در این عقل مشترک هستند .
عقلی که تعریف شده به عقل معاش که مرد برتری بر زن در این قسم دارد به علت وظایفی که برعهده مرد است .
6 : از مقایسه این روایت وروایات دیگر مشخص می شود که این روایت عام است و با روایات دیگر تخصیص خورده است از جمله حضرت علی (ع) فرمودند :
از مشورت با زنان بپرهیزید مگر زنانی که کمال عقل آن ها آزمایش شده باشد .
(الحیاه ، حکیمی ، ج 1 ، ص 193)
در نتیجه مشخص می شود که بحث مطلق و مقید و عام و خاص مطرح شده که شامل همه زن ها نمی شود .
7 : قسمت آخر حدیث هم باتوجه به موقعیت بیانی آن مشخص است که منظور چیست . چرا که خیلی ها عایشه را پاک می دانستند و لزا حضرت فرمودند حتی اگر پاک هستند اگر در همه چیز از آن ها اطاعت کنید آن ها طمع ورزیده و شما را به کار های ناروا دعوت می کنند .
برگرفته از کتاب : اسلام شناسی پاسخ به شبهات علی اصغر رضوانی انتشارات مسجد مقدس جمکران