همواره تبلیغات نقش بسیار مهمی در زندگی بشری داشته است ، به گونه ای که امروزه در بسیاری از جوامع برای برپایی حکومتها از این ابزار بسیار استفاده می شود و دلیل آن هم تاثیری است که بر روی مخاطب می گذارد . یکی از راه های تبلیغات ساختن سریال ها و فیلم های تلویزیونی و سینمایی است که از دیگر ابزار های تبلیغاتی اثر بیشتری دارد .

از تبلیغات برای مصارف گوناگونی می توان استفاده برد که یکی از آن مصارف ، تبلیغات برای مذاهب است که یا برای معرفی اصل مذهب و دین به کار می رود و یا برای معرفی و تبلیغ بدنه مذهب می توان از آن استفاده برد . تبلیغات رسانه ای برای مذاهب دارای پیشینه زمانی زیادی است ، به طوری که از گذشته کشور های گوناگون با دین و مذهب های متفاوت همواره از این روش استفاده های بسیاری برده اند و به عنوان نمونه می توان به فیلم هایی که در مورد پیامبران ساخته شده اشاره داشت ، همچون داستان آفرینش ، ده فرمان که در گذشته ساخته شده و محمد رسول الله (ص) که بعد آنها ساخته شده ، که دوفیلم اول با کمی تامل مشخص می شود که در اهداف صهیونیستی به کار رفته و فیلم اخیر را مسلمانان البته با گرایش تسنن ساخته اند که در هر سه مورد موارد تحریفی بسیاری مشاهده می شود ، که چون محل بحث ما نیست از آن می گذریم و بررسی آن ها را انشاالله به وقتی دیگر موکول می نماییم .

اینک وارد بحث اصلی شده و مقدمه چینی را رها می نماییم . از اوایل انقلاب اسلامی ایران فیلم سازان ایرانی همواره سعی کرده اند تا بتوانند به طور بایسته و شایسته از فیلم های سینمایی و سریال ها برای تبلیغ معارف دینی بهره مند شوند که اگر از حق نگذریم انصافا در بسیاری از موارد شایسته کار کرده اند و از آن میان می توان به سریال امام علی (ع) و تنها ترین سردار "امام حسن (ع)" و امام رضا (ع) و صبر ایوب (ع) و ... اشاره داشت که هریک بسیار تاثیر گذار و قابل تحصین هستند . فیلم سازان ایرانی چند سالی است که سعی کرده اند تا از این روش در ماه مبارک رمضان استفاده کرده و در لحظات معنوی این ماه عزیز مردم را با معارف و اعتقادات دینی آشنا کنند . و از این میان می توان به فیلم اغماء که در سال گذشته نمایش داده شد و فیلم های دیگر اشاره کرد ، هرچند بعضا مشکلات و کمبود هایی داشتند که اینک وقت بررسی آنها گذشته و بحث های بسیاری در مورد آنها شده که می توان به آنها مراجعه نمود . طبق روال گذشته امسال هم فیلم سازان از همین روش بهره جسته اند و فیلمی به نام روز حسرت ساخته اند . که درواقع این فیلم در دو عالم مختلف ساخته شده ، ابتدا از عالم دنیا شروع می شود و در اواسط فیلم وارد عالم برزخ شده و فیلم همزمان در دوعالم ادامه پیدا می کند و در واقع به اثر اعمالی که افراد در دنیا انجام می دهند و نتیجه آن در برزخ پرداخته است . در نگاه اول این فیلم بسیار مفید و قابل تحصین است ولی وقتی با کمی مطالعات مذهبی و ایدئولوژیکی به این فیلم نگاه شود با اشکالاتی مواجه می شویم . ما ابتدا به رسم ادب از سازندگان این فیلم که مطمانا هدفی جز خدمت به مسلمانان نداشته اند تشکر می کنیم و امید واریم از این نقد ناراحت نشوند که برای بهتر شدن هر کاری بهره جستن از نقد هایی که در مورد آن کار شده بهترین روش است .

اینک به نقد خود می پردازیم و البته به این نکته هم توجه داریم که ممکن است کمبود ها و اشکالاتی هم در این بررسی موجود باشد که امید واریم با راهنمایی های خوانندگان محترم بتوانیم این اشکالات را رفع کنیم .

اولین اشکال که در این فیلم به نظر می رسد ساختار فمنیستی این فیلم است . و دلیل این ادعای ما این است که در این فیلم از زن فرشته ای مظلوم به نمایش گذاشته شده که همواره در اثر ظلم و ستم شیطان مرد مورد ستم و بی مهری واقع شده است و حتی اگر مردی سال ها عبادت هم داشته باشد وقتی به یک زن می رسد و منافع خود را در خطر می بیند درست همانند شیطان که سال ها عبادت خود را رها کرد و کافر شد ، اوهم همین گونه عمل کرده و از هیچ ظلم و ستمی روی گردان نمی شود .

در این سریال تلویزیونی مسعود با دختری به نام معصومه ازدواج می کند که در راه ماه عسل در اثر تصادف معصومه فلج کامل می شود . معصومه همان سال اول به مسعود می گوید که یک زن دیگر برای خود انتخاب کند ولی مسعود از این کار سر باز زده و قبول نمی کند . معصومه هم با خیالی آسوده با مشکل خود کنار آمده و آن را راحت تر تحمل می کند . ولی مسعود که هنوز جوان است و آرزوهای زیادی برای خود دارد و حالا با اتفاقی که برای همسرش افتاده آنها را نابود شده می بیند دچار اندوه می شود به گونه ای که با دوست خود حامد این وقایع و مشکلاتش را در میان می گذارد . در این سریال دختری به نام فریده منشی حامد است که از ابتدا به مسعود علاقه مند بوده و هنگامی که متوجه ازدواج مسعود و معصومه می شود بسیار اندوه گین می شود . و حالا هنگامی که فریده متوجه جریان و اتفاقی که برای مسعود افتاده می شود کمی امید وار شده و منتظر می ماند . بالاخره مسعود هم علاقه ای در دل خود نسبت به فریده پیدا می کند که بیشتر ناشی از اتفاقی است که برای معصومه افتاده . و شاید یکی از عواملی که باعث علاقه مسعود به فریده می شود توجهات فریده به او بوده که همه متوجه این توجهات شده بودند که مسعود هم مستثنی نبود . فریده که متوجه علاقه مسعود به خودش شده فرصت را غنیمت شمرده و وقت را از دست نمی دهد و به سفارش حامد خود به خاستگاری مسعود می رود . در ابتدا مسعود مخالفت می کند ولی بعد در اثر اصرار فریده قبول کرده ولی شرایط سختی را جلوی پای او می گذارد که ناشی از دانستن علاقه فریده به خود می باشد و این که فریده هر شرطی را قبول خواهد کرد و نشان دهنده شخصیت ظالم مسعود می باشد که از جمله آن شرایط این است که تا هنگامی که معصومه زنده است ازدواج آن ها مخفی باشد و کسی متوجه نشود . فریده هم از سر ناچاری و علاقه خود به مسعود این شرایط را می پذیرد و در واقع عزت خود را فدای عشقش کرده و ذلت را پذیرا می گردد .

در ادامه فیلم مسعود به خاطر بودن با فریده با بهانه های گوناگون از خانه پدری و بودن با معصومه که دیگر هیچ علاقه ای به او ندارد و هرچه هست ترحم است دور می شود ولی کم کم از فریده هم خسته شده و دیگر از بودن با او خوشحال نمی شود و او را هم به بهانه مشکوک شدن خانواده تنها می گذارد که همین مساله باعث اعتیاد فریده می شود چرا که او زنی تنها است که همه چیزش مسعود بوده .

تا این قسمت از سریال مسعود که به نیابت از مردان در این فیلم نقش بازی می کند ، چهره ای بی رحم ، دم دمی مزاج و تنوع طلب از مرد به نمایش می گذارد و فریده و معصومه چهره ای مظلوم ، بی پناه و ستم دیده از زن به نمایش می گذارند . زنی که همواره تنها برای شهوت رانی مردان مورد استفاده قرار می گیرد و مرد هر لحظه که بخواهد می تواند او را به سطل زباله بیندازد و در این فیلم نشان می دهد که تنها عرف و ترس از آبرو است که نمی گذارد مردان چنین کاری بکنند و در نتیجه مجبور به تحمل می شوند ، اگر چه مجبور شوند ظلم بیشتری به زن بکنند .

در ادامه حامد که خصومتی شخصی با مسعود دارد و به دنبال فرصت مناسبی است تا در نقاب دوستی ضربه محکمی به مسعود بزند ، متوجه اعتیاد فریده شده و با گرفتن عکس رابطه او با مسعود را دچار گسستگی جدی تری می کند که از این لحظه به بعد مسعود تصمیم به طلاق دادن فریده می گیرد ، در همین زمان فریده به خانه معصومه رفته و جریان را با او در میان می گذارد و از او کمک می خواهد . مسعود نزد فریده رفته و به او می گوید هرچه بخواهد به او مهریه می دهد تا از هم جدا شوند ولی با سرسختی فریده که عاشق زندگی خود است مواجه می شود و در آخر به او می گوید که نه به خاطر اعتیاد بلکه به علت عدم علاقه به او است که چنین تصمیمی گرفته و حالا می خواهد خود را خلاص کند .

در این قسمت زن را موجود زیر دستی نشان داده که چون نمی تواند در جامعه ای مثل ایران مایحتاج خود را برآورده کند در نتیجه از نظر اقتصادی وابسطه به مرد خواهد بود و همچنان توسری خور ، به صورتی که هرلحظه مرد می تواند او را بخرد .

در ادامه معصومه که همسر خود را خیانت کار می یابد تحمل خود را از دست داده و با این که مسعود بعد از فهمیدن اعتیاد فریده از کار خود پشیمان می شود و به معصومه می گوید که به او ظلم کرده و قصد جبران دارد و دیگر از کنار او نمی رود ولی باز هم معصومه تحمل وجود زن دیگری را در زندگی خود ندارد و فوت می کند !

از این مرحله فیلم وارد جریان متفاوتی می شود و آن اینکه نرجس مادر مسعود شبی که معصومه فوت می کند خواب می بیند که معصومه فوت کرده و روحش با او صحبت می کند . از این به بعد نرجس در مراحل و حالات مختلفی وارد برزخ شده و معصومه را در باغ برزخی که نشانه از بهشتی بودنش است مشاهده می کند ، البته معصومه از چیزی ناراحت است .

نرجس از این حالات و مکاشفات متوجه می شود که مسعود کار بدی کرده و معصومه از او ناراحت است و به همین خاطر با مسعود بد رفتاری می کند که باعث می شود مسعود خانه را ترک کند و کمتر در خانه حضور داشته باشد .

در مراحل بعد نرجس وارد محیط تازه ای در برزخ می شود ، جایی که مردگان بلاتکلیف بوده و منتظر مشخص شدن تکلیف خود هستند . در این میان نرجس ، همسر خود را هم مشاهده می کند که درمانده است و کمک می خواهد و از چشمان او می خواند که : ظلم ، بچه ، مرگ و ... . و این مساله باعث وحشت نرجس از همسر خود می شود و تصمیم می گیرد که به او کمک کند ... .

بزرگترین اشکال فیلم در این قسمت است که در زیر به بیان اشکالات آن می پردازیم :

1 ) مردگان آنقدر گرفتار اعمال خود هستند که نمی توانند مدام به خواب و مکاشفه دیگران بیایند .

2 ) شخصی که برای او مکاشفه صورت می گیرد بایستی سال ها تلاش کرده باشد و کاری نیست که به راحتی صورت گیرد و در ضمن مکاشفه را هر کسی نمی تواند درست درک کند و ممکن است امر برای او مشتبه شود .

3 ) شخصی که به مقام مکاشفه رسیده محرم اسرار خداوند است و این شخص هیچ گاه اسرار نظام برزخی را برای دیگران فاش نخواهد کرد .

4 ) خداوند رحمن آبروی بندگان خود را جلوی دیگر بندگان نمی برد و حد اقل در این دنیا اینچنین است .

5 ) در این فیلم نرجس درست است که فردی مومنه نشان داده شده ولی او حتی حجاب کامل اسلامی را رعایت نکرده و چادری که بر سر می کند شباهت زیادی به مانتو دارد و نوع دوخت آن باعث جلب توجه نامحرم می شود و این درحالی است که خداوند متعال در قرآن به زنان پیامبر دستور می دهد به نوعی راه نروند تا اینکه صدای خلخال پایشان را نامحرم بشنود و از این کار نهی کرده است .

سوال 1361 از رساله اجوبه الاستفتاءات مقام معظم رهبری :

ملاک لباس شهرت چیست ؟

پاسخ :

لباس شهرت لباسی است که پوشیدن آن برای شخص ، بخاطر رنگ یا کیفیت دوخت یا مندرس بودن آن و علل دیگر مناسب نیست ، بطوری که اگر آن را در برابر مردم بپوشد توجه آنان را به خود جلب نموده و انگشت نما می شود .

سوال 1367 از رساله اجوبه الاستفتاءات مقام معظم رهبری :

آیا جایز است حجاب و لباس زن بگونه ای باشد که توجه دیگران را بخود جلب کند و یا باعث تهییج شهوت شود مثلا طوری چادر سر کند که توجه دیگران را به خود جلب کند و یا پارچه و رنگ جوراب را به گونه ای انتخاب کند که شهوت برانگیز باشد ؟

پاسخ :

پوشیدن چیزی که از جهت رنگ یا شکل و یا نحوه پوشیدن باعث جلب توجه اجنبی شود موجب فساد و ارتکاب حرام گردد ، جایز نیست .

حال چگونه است شخصی که نوع حجابش بیشتر باعث جلب توجه نامحرم می شود بتواند به این مقام دست پیدا کند ؟!

6 ) در این فیلم نرجس کاری می کند که رابطه مسعود با او سرد شده و دیگر آن صمیمیت وجود نداشته باشد و در واقع تحمل کردن جای عاطفه را بگیرد ، و این در حالی است که در روایت وارد شده :

لعن الله والدین حملا ولدهما علی عقوقهما . (وسایل الشیعه ج 21 ص 389 ح 27377)

ترجمه آیت الله یثربی در کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع) "نقل به مضمون"

خدا لعنت می کند والدینی را که باعث قطع رابطه فرزندشان با خود شوند .

7 ) این فیلم به نحوی ساخته شده که باعث باز شدن دکان ها می شود و آتش بیار تنور افراد سودجو خواهد بود ، به گونه ای که هرکس ادعای مکاشفه و رابطه با مردگان را بنماید ، چرا که با این فیلم مردم مکاشفه را امری عادی می پندارند که برای هر کس می تواند اتفاق بیفتد .

در ادامه از خداوند برای مسئولین رسانه ای و فرهنگی کشور اسلامیمان طلب هدایت و موفقیت در امر ارشاد و تبلیغ دین مبین اسلام را خواهان هستم .